25 jaar HEEM: natuurontwikkeling als blijvende basis voor biodiversiteit

Wat begon als een vooruitstrevend idee, is in 25 jaar uitgegroeid tot een landelijk netwerk van 27 partners. HEEM ligt aan de basis van dit netwerk en ontwikkelde zich mee tot wat nu Natuurpro is.

De Geschiedenis van 25 jaar HEEM

In 1990 werd in Nederland de kiem gelegd voor HEEM, toen professor Piet Zonderwijk bij de Ginkel Groep aanklopte met een ambitieus plan: het ontwikkelen van een nieuw type groen in stad en land. Hij zocht praktische vakmensen die duurzame, inheemse, kruidenrijke vegetaties konden realiseren, begeleiden en beheren gedurende de volledige levensduur van een project.

Wat destijds een vernieuwend en uitdagend idee was, groeide uit tot een succesvolle aanpak. Tien jaar later werd de opgedane kennis gedeeld met collega-bedrijven en ontstond het Centrum voor Inheemse kruiden en Realisatie van Natuurontwikkeling (CIRAN). Via het licentiesysteem “Heem brengt natuur dichtbij” ontwikkelde HEEM zich tot dé organisatie voor aanleg, beheer en monitoring van inheemse kruidenvegetaties.

In de jaren daarna bleef HEEM zich ontwikkelen en werd actief de samenwerking gezocht met ecologische adviesbureaus. Hierdoor ontstond een breed kennisnetwerk waarin naast vegetaties ook andere ecologische vraagstukken centraal kwamen te staan. Dit leidde tot een nieuwe manier van werken, waarbij ecologische kwaliteit structureel werd geborgd.

Deze integrale aanpak trok de aandacht van landschapsarchitecten en ingenieurs, zeker in een tijd waarin klimaat en biodiversiteit steeds belangrijker worden. Met hun toetreding groeide het netwerk verder uit en kreeg het de naam Natuurpro – met HEEM als stevige basis en eerste productpartner.

Enkele voorbeelden

‘Het is ons gelukt opdrachtgevers enthousiast te maken en hierin mee te nemen, waardoor we de afgelopen 25 jaar al vele hectares vegetaties konden realiseren,’ aldus directeur Wim van Ginkel.
Voorbeelden zijn: De Groenvallei in Boxtel, die al 17 jaar in beheer is bij Jonkers Groen, en meer recent: de binnentuin op een dak van het appartementencomplex Noorderhavens Kade Zuid, die is gerealiseerd en wordt beheerd door de koninklijke Ginkel Groep.

Een HEEM-project kent geen afschrijving.

Een HEEM-project kent geen afschrijving. Je creëert iets wat er van nature onder de juiste omstandigheden ook vanzelf zou kunnen ontstaan. Het beheer is minimaal en natuurvolgend. Dat vraagt om veel kennis en ervaring, die inmiddels in ruime mate is opgedaan. Het resultaat is een blijvende en krachtige boost voor de biodiversiteit.

Meer informatie is te vinden op www.heem.nl.

Gerelateerde artikelen:

Natuurcompensatie bij waterwinning: aanleg amfibieënpoel en wadi

Vitens opent een nieuwe grondwaterwinning in Luxwoude, waarbij een stuk bos moet wijken. Als compensatie wordt op het Vitens-terrein in Oldeholtpade ruimte gemaakt voor water, natuur en biodiversiteit. RANOX-vestiging Bergum droeg bij aan de natuurcompensatie door de aanleg van een amfibieënpoel en een wadi met kruidenrijke vegetatie.

Visloze poel: essentieel voor amfibieënlarven.

De poel is in een lagergelegen deel van het terrein aangelegd, zodat het oppervlaktewater er vanzelf naartoe stroomt. De bewuste keuze om geen verbinding te maken met omliggende watergangen houdt de poel visloos. Dit is essentieel voor de voortplanting van salamanders, kikkers en padden, omdat hun eitjes en larven zo niet ten prooi vallen aan vissen.

Flauwe oever voor optimale leefomstandigheden

De 15 meter lange en ongeveer 1,5 meter diepe poel is aangelegd in samenwerking met Brouwer & Brouwer. De flauwe oever en de zonnige ligging zorgen ervoor dat het water snel opwarmt; deze warmte draagt bij aan de ontwikkeling van de larven en eitjes. De flauwe oever zorgt bovendien voor een makkelijke toegang en creëert ruimte voor een gevarieerde vegetatie.

Droogte: geen probleem voor amfibieën

In het voorjaar staat de poel vol water, maar tijdens droge nazomers staat hij enkele weken droog. Dit is niet nadelig voor de amfibieën, omdat de larven dan al uitgegroeid zijn tot jonge amfibieën. Naast een aantrekkelijk leefgebied voor amfibieën vormt de poel ook een waardevolle plek voor talloze insecten.

Van maaisel tot gebiedseigen vegetatie

Voor de randen van de poel wordt samengewerkt met de natuur. Er wordt bewust niet aangeplant, met als doel dat soorten die hier van nature thuishoren terugkeren. Daarom wordt in de herfst een natuurlijk maaisel over het terrein uitgestrooid, zodat er zich gebiedseigen vegetatie kan ontwikkelen.

Wadi: slimme oplossing voor water en biodiversiteit

Op een ander deel van het terrein hebben we een wadi aangelegd. De wadi vangt regenwater tijdelijk op en zuivert het, waarna het langzaam wegzakt in de bodem. Het is een klimaatadaptieve oplossing waarmee een terrein beter bestand is tegen periodes van droogte of wateroverlast. De wadi heeft een sponswerking en vervult een zuiverende rol in het ecosysteem. Bovendien biedt de wadi, door de aanplant van meerjarige kruiden, leefgebied voor allerlei soorten insecten, vogels en kleine zoogdieren.

Ecosysteem uit balans

We weten natuurlijk al lang dat het niet goed gaat met de insecten in Nederland. Bijna de helft van de zweefvliegen staat bijvoorbeeld op de rode lijst als bedreigd. In het veld zien we jaar op jaar minder vlinders en ook wilde bijen hebben het zwaar. Als teken van de onbalans in het ecosysteem zien we invasieve soorten als de hoornaar terrein veroveren terwijl kwetsbare inheemse soorten verder achteruitgaan.

Monitoring, aanleg en beheer inheemse vegetaties

Wij staan dan ook niet stil maar werken samen met Heem. Heem werkt al 25 jaar aan het ontwikkelen van kruidenrijke bermen: een inheemse vegetatie die specifiek is afgestemd op de locatie, bodem en gebiedseigen soorten.
Het ontwikkelen van kruidenrijke bermen is met alleen aanleg zeker niet klaar. Juist beheer bepaalt of de vegetatie zich stabiel ontwikkelt. Naast het juiste beheer monitoren we de bermen met de Heem app. Zo krijgt de opdrachtgever toegang tot een digitale omgeving waar de ontwikkeling in de volgen is. Samen met de opdrachtgever bepalen we het gewenste doel en bespreken de verwachtingen.

Een juist beheerde vegetatie met de juiste gebiedseigen soorten, aangepast op de bodem zal jaren standhouden en daarmee ook generaties aan bijen en zweefvliegen kunnen voorzien van nectar en waardplanten.

Om de bloeiboog in het voorjaar te verlengen, is binnen het Natuurpro-netwerk de Bonte Berm ontwikkeld. Hierbij worden kruidenrijke bermen gecombineerd met bollen. Deze bermen zijn erg aantrekkelijk in het stedelijk gebied, waar ook het draagvlak van bewoners een belangrijke rol speelt in de waardering van de bermen.

Wilt u meer weten? Neem gerust contact op via info@ranox.nl voor de mogelijkheden.

 

Meer zien:

Bekijk het artikel: Biodiversiteit in beeld

Of het Webinar: Verantwoord zaaien, beheren en monitoren

Dassen veilig over de weg in Roermond
In opdracht van de gemeente Roermond hebben wij, samen met Jonkers Groen en Joop Goossens Civiele Techniek & Riooltechniek, een duurzame oplossing gerealiseerd voor een terugkerend probleem: dassen die de weg overstaken vlakbij een actieve burcht en dit niet overleefden. Omdat de das een beschermde diersoort is, was niets doen geen optie en was er behoefte aan een duurzame maatregel die direct effect zou hebben.

Onze aanpak
We plaatsten een rasterwerk in combinatie met twee dassentunnels. Deze maatregelen zorgen ervoor dat de dassen niet langer de weg op gaan, maar veilig onderdoor worden geleid. Dat de oplossing werkt, bleek vrijwel meteen: al in de eerste nacht legde een wildcamera tientallen bewegingen vast. De tunnels werden meteen gevonden en gebruikt door de dassen.

Samenwerking en resultaat
Voor RANOX zijn dit precies de projecten waar het om draait: praktische en doordachte ingrepen die bijdragen aan zowel natuurbehoud als verkeersveiligheid.

Mooi om dit, in opdracht van Gemeente Roermond, samen met sterke partners te hebben gerealiseerd.

Vragen of meer weten?
Neem contact met ons op via info@ranox.nl voor meer informatie over dit project of onze andere duurzame oplossingen.

 

Bekijk hier meer projecten:

Bekijk hier ons webinar over de das:

De lente is begonnen: vleermuizen ontwaken uit hun winterslaap

De lente is begonnen, de dagen worden langer, de temperaturen stijgen en de natuur komt tot leven. Zodra er voldoende insecten zijn, komen ook zoogdieren zoals vleermuizen uit hun winterslaap. Ze spelen een cruciale rol in het ecosysteem door enorme hoeveelheden insecten te eten.

Kwetsbare vleermuiskolonies en het belang van bescherming

Naast het zoeken naar voedsel verhuizen vleermuizen in deze periode naar hun zomerverblijfplaatsen. Vanaf mei verzamelen vrouwtjes zich in kraamverblijven om hun jongen te krijgen. Deze kraamkolonies kunnen wel honderden dieren tellen. In deze actieve periode zijn de vleermuizen goed te spotten en gaan de ecologen weer op pad om in kaart te brengen waar ze zich ophouden. Vleermuizen zijn kwetsbaar en vaak afhankelijk van verblijfsplaatsen in gebouwen en spouwen. Omdat wij onze huizen en gebouwen isoleren zijn er steeds minder geschikte verblijfsplaatsen voor vleermuizen. Dit vormt een bedreiging, vooral voor de kraamkolonies, waar vrouwtjes samenkomen om hun jongen groot te brengen. Vleermuizen zijn dan ook beschermde dieren.

Hoe helpen we de vleermuis?

We zorgen ervoor dat bij het verlies van een (potentiele) verblijfsplaats altijd een of meerdere alternatieven worden gecreëerd/aangeboden. Dit is meer dan alleen even een kast ophangen. We streven naar een zo optimaal mogelijk alternatief. Dit betekend dat we letten op factoren als oriëntatie, kleur en het klimaat van de kasten, omdat dit invloed heeft op de temperatuur en leefbaarheid. Daarnaast bekijken we niet alleen de plek waar de kast komt, maar ook de omgeving. Vliegt de vleermuis er makkelijk naartoe? Zijn er voldoende groene structuren in de buurt waar ze voedsel kunnen vinden? We houden rekening met al deze factoren om vleermuizen optimaal te ondersteunen.

Heeft u nu een project waarbij (potentiele) vleermuisverblijven dreigen te verdwijnen of verstoord worden?

We kijken graag met u mee en verzorgen de mitigatie en compensatie volledig van A tot Z.

Benieuwd naar de mogelijkheden? Neem gerust contact op via info@ranox.nl

 

Bekijk hier gerealiseerde projecten:

Noorderhaven Kade Zuid: waar biodiversiteit en stedelijk wonen hand in hand gaan.

Bij RANOX geloven we dat biodiversiteit en beschermde soorten ook in het stedelijk gebied een thuis verdienen. Met de aanleg van de 5.700 m² binnentuin van appartementencomplex Noorderhaven Kade Zuid laten we zien hoe dat kan.

Een ecosysteem in de stad
Het ontwerp van deze bijzondere tuin combineert klimaat, biodiversiteit en gezondheid. We hebben niet alleen gekeken naar de behoeftes van mensen, maar ook naar die van (beschermde) diersoorten. Zo zijn er faunatoren geplaatst voor nestgelegenheid, bomen en struiken voor beschutting, en inheemse kruiden van HEEM die insecten aantrekken. Ook de zitelementen zijn slim ontworpen: een geïntegreerde takkenril biedt nestgelegenheid voor insecten en beschutting voor kleine zoogdieren.

Water en groen in balans
De meanderende beeklopen en wadi’s zorgen voor natuurlijke waterberging tijdens natte periodes. Ook de retentielaag van de daktuin speelt hierin een belangrijke rol. Zo draagt de tuin bij aan waterinfiltratie, verkoeling en een gezonde leefomgeving.

Meer dan groen
Deze tuin levert maximale ecosysteemdiensten: habitat, bestuiving, biodiversiteit en verkoeling. Maar het mooiste? Het brengt mensen samen. Bewoners ontmoeten elkaar op de bankjes, delen hun ontdekkingen en genieten van de natuur om hen heen. Tijdens een geslaagde bewonersavond namen onze medewerkers de bewoners mee op rondleiding door hun eigen tuin: een avond vol enthousiasme en nieuwe inzichten.

Samen werken aan een groenere toekomst
Noorderhaven Kade Zuid toont aan dat biodiversiteit en stedelijk wonen perfect samengaan.

 

Benieuwd hoe wij ook jouw project kunnen verrijken met slimme, groene oplossingen? Neem contact op via info@ranox.nl

 

Bekijk het project: Noorderhaven Kade Zuid

Een natuurmuur als onderdeel van een groene buitenruimte

In september namen werk- en leerbedrijf Novatec en de buitendienst van de Gemeente Westerkwartier hun intrek in hun nieuwe gezamenlijke bedrijfspand in Leek. Bij dit nieuwe, energieneutrale pand hebben wij een bijpassende buitenruimte gerealiseerd.

Op het terrein is veel aandacht voor het versterken van de biodiversiteit. We deden een natuurkansenscan om te bepalen welke soorten kansrijk zijn en welke maatregelen nodig zijn om het gebied aantrekkelijk te maken voor die soorten.

Een bijzonder element op het terrein is de door ons ontworpen en aangelegde natuurmuur van schanskorven. Een natuurmuur kun je op verschillende manieren vormgeven. Wij hebben de mogelijkheden uiteengezet en onze opdrachtgever heeft uiteindelijk gekozen voor de variant met schanskorven. Een mooi voorbeeld van hoe je insecten een handje kunt helpen zonder dat het rommelig oogt!

De muur is aangelegd door de collega’s van onze vestiging in Groningen, onder toezicht van ons ecologisch team. We hebben de muur gevuld met keien, dakpannen, houtblokken en leemhoudend zand om een aantrekkelijke leefomgeving te creëren voor allerlei soorten insecten. Leuk circulair weetje: de fundering van de insectenmuur is gemaakt van betonrestmateriaal van de bouw!

Overige faunavoorzieningen

De natuurmuur mag dan wel het pronkjewail zijn, het is niet de enige faunavoorziening die we op het terrein geplaatst hebben. Om ook vleermuizen en zwaluwen nestgelegenheid te bieden, hebben we voor deze twee soorten voorzieningen geplaatst op het terrein.

Tijdens de natuurkansenscan hebben we niet alleen geconstateerd dat het terrein potentieel aantrekkelijk is voor vleermuizen en zwaluwen, we hebben ook meteen aanbevelingen gedaan over waar de voorzieningen voor deze soorten het best geplaatst kunnen worden.

We zorgen ervoor dat de voorzieningen in de juiste richting en voldoende beschut worden opgehangen. Dat de beoogde soorten zich er gaan vestigen, staat vooraf namelijk niet vast. Maar door geschikte voorzieningen op de juiste manier te plaatsen, maak je de kans dat ze zich er gaan vestigen zo groot mogelijk.

 

Meer zien van dit project, neem een kijkje op de pagina van RANOX partner Frisia Groep.

Natuurbeheer in natuurgebied de Weerdbeemden

In natuurgebied de Weerdbeemden in Kessel-Eik heeft RANOX Venlo de invasieve exoot ‘grote waternavel’ verwijderd in opdracht van Kuypers Kessel.

Ingrijpen was noodzakelijk omdat de grote waternavel zich sterk had uitgebreid in het open water. Daardoor dreigde deze het watersysteem verder aan te tasten. Met inzet van een maaiboot en wetlandkraan is de beplanting zorgvuldig verwijderd, zonder het omliggende terrein te belasten. Zo voorkomen we bodemverdichting en minimaliseren we verstoring van oevers en ondergrond.

Gedurende het hele jaar voeren we controles uit. Nieuwe opkomende planten worden direct verwijderd om de soort structureel terug te dringen.

Met deze gerichte aanpak werken we aan blijvend herstel van de Weerdbeemden.

Natuurbeheer en invasieve exoten

Met natuurbeheer herstellen, behouden en verbeteren we natuurtypen en geven we ruimte aan zoveel mogelijk biodiversiteit.

Invasieve soorten zoals de grote waternavel bedreigen het leefgebied van inheemse flora en fauna doordat deze het oppervlaktewater overgroeit. Hierdoor worden lichtinval en zuurstoftoevoer verhinderd en verdwijnen de onderwaterflora en -fauna.

Niet alleen de waterflora en -fauna worden verdrongen, maar omdat de plant in oevers wortelt, wordt ook de oevervegetatie bedreigd. Het is dan ook van belang de soort vroegtijdig te beheren zodat inheemse soorten behouden blijven.

Voorkomen is beter dan genezen. Wat kunnen we doen om verspreiding te voorkomen?

Deze soort is lastig te bestrijden omdat hij zich zo snel uitbreidt. Het is daarom van belang nieuwe besmettingen te voorkomen.

Wat kunt u doen? Zorg ervoor dat vijverplanten niet in het oppervlaktewater terechtkomen.

Wat doen wij? Bij onze werkzaamheden werken we schoon, zorgvuldig en zorgen ervoor dat er via onze machines geen nieuwe besmettingen plaatsvinden.

Ontsnipperende maatregelen voor een verbonden landschap

 

Deltaplan Biodiversiteitsherstel heeft een nieuw thema in de toolkit ontwikkeld voor organisaties die natuur en leefgebieden willen verbinden. Een belangrijk aandachtspunt hierin is ontsnippering: het voorkomen dat infrastructuur zoals wegen, spoorlijnen en waterwegen leefgebieden van dieren doorsnijdt.

Versnippering leidt jaarlijks tot veel aanrijdingen en belemmert dieren in hun dagelijkse trek- en foerageerroutes. Bruggen en kades kunnen bovendien natuurlijke oevers blokkeren, waardoor soorten hun leefgebied minder goed kunnen bereiken.

Uitvoering effectieve faunavoorzieningen

Met specialistische maatregelen, zoals faunatunnels, otterplanken, amfibieëntunnels, hop-overs, ecoduikers en boombruggen, herstellen we natuurlijke verbindingen en maken we leefgebieden weer toegankelijk voor fauna.

Daarnaast zijn er nog vele verbindende maatregelen te bedenken. Hierbij kun je denken aan:

Deze voorbeelden zijn verbindende elementen die in het verleden verwijderd zijn uit het landschap maar fungeren als een stapsteen en migratieroute voor vele soorten.

RANOX Natuurontwikkeling: ervaring in de praktijk

Als natuuraannemer hebben wij ruime ervaring in het adviseren, ontwerpen, aanleggen en beheren van ontsnipperende voorzieningen. We denken graag vroeg in het proces mee, in lijn met de Leidraad Faunavoorzieningen bij Infrastructuur, om te bepalen welke maatregelen ecologisch het meest effectief zijn.

Meer weten?

Heeft u een vraag of wilt u weten welke maatregelen in uw projectgebied het beste resultaat opleveren?

Neem gerust contact op via info@ranox.nl of bel 06 1890 3726.

 

Bekijk hier gerelateerde projecten:

Kennissessie Van Helvoirt Groenprojecten

Met succes heeft partner Van Helvoirt Groenprojecten afgelopen jaar een kennissessie “Ontwikkelen met Natuur” georganiseerd.

Ontvangst

Mart Hoppenbrouwers (directeur Van Helvoirt Groenprojecten) ontving ons met een warm welkomstwoord.
Hierna vertrokken we naar het nabijgelegen landschapspark Moerenburg. Dit landgoed is sinds kort in het beheer van RANOX-partner Van Helvoirt.
Expeditieleider Rob Vereijken en ecoloog Martijn Buiks lieten ons zien hoe theorie en praktijk samenkomen bij natuurontwikkeling.

Wat hebben we geleerd?
Dat het belangrijk is om vooraf goed te weten wat de uitgangssituatie is, zo kun je inspelen op de juiste soorten en omstandigheden.
Door bijvoorbeeld aangepast en specifiek maaibeheer toe te passen krijgen de bijzondere kruiden een kans zich te ontwikkelen.
Het aanpassen van de poelen zorgt voor een goede voortplantingsplek voor amfibieën en monitoring draagt hier bij aan het terugdringen van invasieve braam.

Werken vanuit vertrouwen om natuurdoelen te behalen.

Na de pauze keerden we terug in het duurzame, circulaire pand van Van Helvoirt, waar landschapsarchitect Rudo Cleveringa ons meenam in de wereld van de opdrachtgever aan de hand van de Bakelse Plassen. In dit project werkt hij al negen jaar samen met RANOX. Rudo liet zien hoe je natuurambities slim kunt vertalen naar concreet resultaat—zonder dat die ambities eronder lijden.

“Het samenwerken op basis van vertrouwen en kwaliteit is erg belangrijk bij dit werk, hierdoor kon het gebied soms wat anders worden beheerd dan “volgens de boekjes” met als doel de beoogde kwaliteit te behalen.”

Bakelse Plassen, duurzaam gebruik leefruimte.

In en om de Bakelse plassen komen veel belangen bij elkaar. Zo is er plek voor verschillende vormen van recreatie, wonen en natuurontwikkeling. Waarbij er daarnaast ook grondstoffen gedolven worden. Wat ons betreft een prachtig voorbeeld van hoe je ruimte efficiënt en voor verschillende doeleinden kunt gebruiken. Prachtig om te zien dat ook in dit gebied de natuur zijn waarde krijgt en door anders te beheren nog meer bijzondere soorten hier hun plek hebben.

De kennissessie bleek een waardevol moment om samen met gemeentes, natuurbeherende organisaties en zelfs zorginstellingen en universiteiten te discussiëren over natuurbeheer- en ontwikkeling.

Daarom willen we graag iedereen bedanken die hierbij aanwezig was, met in het bijzonder Rob Vereijken en Rudo Cleveringa.

What’s next?!

In de toekomst organiseren we graag vaker kennisevenementen zowel online als offline. Laat ons weten welke onderwerpen we de volgende keer moeten behandelen en aangrijpen door een mail te sturen naar: info@ranox.nl

Meer weten over onze werkzaamheden. Neem een kijkje op de site of neem bij vragen contact op via info@ranox.nl