29 mei 2026
Voorjaarsschouw: samen het veld in met onze ecologen
In een gezond ecosysteem regelt de natuur veel zelf. Planten, dieren, bodem en water vormen samen een dynamisch ecosysteem waarin voortdurend interacties en veranderingen plaatsvinden. Oude soorten verdwijnen, nieuwe soorten krijgen ruimte en het landschap vindt steeds opnieuw zijn balans.
Bij het creëren van ‘nieuwe’ natuur, zoals compensatiegebieden, wordt beheer uitgevoerd om de vegetatie te ontwikkelen richting een gewenst doel.
De ecologen voeren jaarlijks voorjaarsschouwen uit samen met opdrachtgevers. Onder andere in gebieden zoals Roggerentjes in Baarle-Nassau, Lange Trekken in Bladel, Park Ruijbosch in Haaren, Boschkens in Goirle, Moerenburg en de Piushaven in Tilburg en de Bakelse Plassen in Bakel.
Tijdens zo’n voorjaarsschouw wordt gekeken hoe een gebied zich ontwikkelt, welke soorten aanwezig zijn en welke beheermaatregelen nodig zijn om het natuurdoel te behalen of juist in stand te houden.
Kijken naar wat de natuur vertelt
“Je moet weten waar je heen wilt, maar ook goed kijken waar je nu staat,” vertelt ecoloog Laureen, werkzaam bij vestiging Berkel-Enschot, tijdens één van de schouwen.
Voorafgaand aan de veldronde heeft zij het gebied al beoordeeld. Welke plantensoorten groeien er? Hoeveel soorten zijn aanwezig? Welke soorten domineren? En wat zegt dat over de bodem en de ontwikkeling van het gebied?
“Planten vertellen eigenlijk alles,” legt Laureen uit. “Aan bepaalde soorten kun je direct zien hoe voedselrijk een bodem is en of een gebied zich ontwikkelt zoals je had gehoopt.”
Een voorbeeld daarvan is ridderzuring. Een sterke aanwezigheid en grote exemplaren van ridderzuring kan wijzen op een voedselrijke bodem. Op zeer voedselrijke bodems krijgen dominante soorten vaak de overhand, waardoor andere kruiden nauwelijks kans krijgen zich te ontwikkelen. Juist daarom is beheer zo belangrijk.
Sturen op biodiversiteit
Veel beheermaatregelen draaien om verschralen: het voedselarmer maken van de bodem zodat meer plantensoorten zich kunnen vestigen.
Een belangrijke maatregel daarbij is maaibeheer. Maar niet alleen óf er gemaaid wordt is belangrijk, vooral het moment waarop dat gebeurt maakt het verschil.
“In een vroeg stadium zie je vaak verschillende soorten grassen opkomen,” vertelt Laureen. “Dan kun je ervoor kiezen om bijvoorbeeld al in mei te maaien, voordat de grassen zaad zetten. Daarmee put je die soorten uit en geef je kruiden meer ruimte om zich te ontwikkelen.”
Door meer bloeiende kruiden ontstaat een gevarieerder natuurgebied met meer voedsel en schuilplaatsen voor insecten, vogels en andere diersoorten. Zo groeit stap voor stap een sterker en veerkrachtiger ecosysteem.
Ontwikkelingsbeheer of instandhoudingsbeheer
Tijdens de voorjaarsschouwen wordt onderscheid gemaakt tussen twee vormen van beheer: ontwikkelingsbeheer en instandhoudingsbeheer.
Bij ontwikkelingsbeheer wordt gestuurd op een gewenste natuurontwikkeling. Het gebied is vaak nog jong en moet zich ecologisch nog ontwikkelen. De vraag is dan: zijn we op de goede weg of moeten we bijsturen?
Bij instandhoudingsbeheer is het gewenste doel bereikt en draait het juist om het behouden van de natuurkwaliteit die al aanwezig is.
Naast maaibeheer kan ook het dunnen van bosschages onderdeel zijn van het beheer. Hierbij worden bomen of struiken verwijderd om andere soorten meer ruimte en licht te geven. Soms krijgen juist langzamer groeiende soorten extra kansen of wordt gewerkt aan een betere strooisellaag van de bodem.
Door middel van dunnen ontstaat meer variatie in leeftijden, soorten en structuren binnen een gebied, essentieel voor een gezond ecosysteem.
Samen het veld in
Een voorjaarsschouw is meer dan alleen een ecologische controle. Het is ook een moment van samenwerking.
Samen met groenbeheerders, gemeenten en andere opdrachtgevers lopen de ecologen door het gebied om te bespreken wat nodig is, welke keuzes gemaakt moeten worden en waarom.
Welke delen maaien we? Hoe vaak? Wanneer is het juiste moment? Waar is extra beheer nodig? En waar juist niet?
Door samen buiten in het gebied te kijken ontstaat begrip voor de keuzes die gemaakt worden.
“Het helpt opdrachtgevers om zelf te zien wat er gebeurt in een gebied,” vertelt Laureen. “Je voelt veel meer verbinding met het landschap als je samen buiten loopt en ziet waarom bepaalde keuzes nodig zijn.”
Natuur ontwikkelen vraagt aandacht
Wie denkt dat natuurbeheer vooral ‘niets doen’ is, vergist zich. Zeker in jonge natuurgebieden vraagt het beheer juist om kennis, timing en aandacht.
Met de voorjaarsschouwen brengen de ecologen letterlijk in kaart waar een gebied staat, welke ontwikkeling zichtbaar is en welke stappen nodig zijn om natuurgebieden soortenrijk, gezond en toekomstbestendig te maken.
Want pas wanneer je begrijpt hoe een gebied zich ontwikkelt, kun je de natuur helpen om écht veerkrachtig te worden.
